۱- مقدمه : بررسي ادبيات تكنولوژي، حاكي از اين است كه تكنولوژي تاكنون سه دوره را طي كرده است. دوره اول كه از سال۱۹۷۲ شروع شد، دوره كامپيوترهاي شخصي بود. دوره دوم كه از سال۱۹۹۰ شروع شد و تا سال۲۰۰۰ ادامه يافت، دوره اينترنت است. دوره سوم كه از سال۲۰۰۰ شروع شده است و پيشبيني ميشود تا سال ۲۰۱۴ ادامه يابد، دوره تكنولوژي و اينترنت سيار است كه باعث شكلگيري تجارت سيار شده است. تجارت سیار را در واقع می توان تجارت الکترونیک بی سیم دانست، که روز به روز با توجه به گسترش تکنولوژی های ارتباطی بی سیم به شکل فزاینده ای گسترده تر می شود. در این مقاله ویژگیهای خاصی از تجارت سیار را معرفی کرده به بررسی مدل های گوناگون تجارت سیار می پردازیم ]۱ [.
آنچه که مسلم است در برخورد با هر پدیدهء نوظهور در عرصه علم و فن آوری، اولین و اصلی ترین کار شناخت درست آن و بوجود آوردن درک کاملی از آن است. در کشور ما نیز چون تجارت الکترونیکی سیار پدیده ای نوظهور و تازه به نظر می رسد نیازمند آن است که از جنبه های مختلف مورد بررسی و
شناخت قرار گیرد و چگونگی استفاده سریعتر و بهتر از آن مورد تحلیل و واکاوی قرارگیرد ]۲ [ .
۲- تعریف تجارت سیار : در مورد تجارت سیار تعاریف متعدد و بعضا متفاوتی وجود دارد ، اما وجه مشترک تمامی این تعاریف این است که تجارت سیار را در واقع می توان همان تجارت الکترونیک دانست با این تفاوت که به وسیله ابزارهای بی سیم نظیر تلفن همراه صورت می گیرد . رایج ترین تعریف از تجارت سیار نیز بصورت زیر بیان می شود :
تجارت سيار به هرگونه انتقال الكترونيكي يا تبادل اطلاعات كه بوسيله يك ابزار سيار و از طريق شبكه سيار انجام ميشود و طي آن ارزش حقيقي يا پيشپرداخت پولي در قبال دريافت كالا، خدمات يا اطلاعات منتقل ميگردد ]۳ [. ۳- ویژگی های تجارت سیار: تجارت سیار با تکیه بر پردازش رایانه ای سیار دو مشخصه و ویژگی اصلی دارد که آن را از سایر انواع پردازش رایانه ای متمایز می سازد :
الف) قابلیت حمل و نقل : پردازش رایانه ای سیار و تجارت سیار بر این اصل استوارند که کاربر ، وسیله سیار خود را همیشه همراه دارد. قابلیت حمل و نقل بر سبک بودن وسیله سیار دلالت دارد . بنابراین کاربران می توانند در صورت اتصال به شبکه بی سیم باسایر سیستم ها به صورت مستقیم ارتباط برقرار کنند[۳] .
ب) دسترسی گسترده : در پردازش رایانه ای سیار و تجارت سیار افراد همیشه در دسترس هستند . البته کاربران می توانند ساعات و یا پیغامهای خاصی را مسدود کنند، ولی بطور کلی هنگامی که کاربران وسیله سیار را حمل می کنند، دسترسی سریع شبکه ای به آنان به سهولت امکان پذیر می باشد[۳] .
این دو ویژگی خاص ابزارهای سیار مرزهای زمانی و مکانی را از بین می برد و موجب ایجاد مزایای فراوان همراه با ارزش افزوده می شود.
اما در مورد اهمیت موضوع تجارت سیار و ضرورت بررسی آن از زوایای مختلف می توان به موارد گسترده ای اشاره کرد.به جدول شماره ۱توجه کنید.
جدول شماره ۱
|
نوع خدمات
|
مثال ها
|
دقت مورد نیاز
|
محیط کاربرد
|
|
خدمات فوری (Emergency)
|
*تماس های فوری
*کمک رسانی وسایل نقلیه
|
متوسط به بالا
متوسط
|
باز/بسته
باز
|
|
خدمات هدایت و ناوبری
|
*هدایت مسیر
*مدیریت عبور و مرور
*مسیریابی در محیط های بسته
|
بالا
متوسط
بالا
|
باز
باز
بسته
|
|
خدمات اطلاع رسانی
|
*بانک های اطلاعاتی شهری
*خدمات سرگرمی
|
متوسط
متوسط به بالا
|
باز
باز
|
|
خدمات بازاریابی
|
*آگهی ، اطلاعیه و تبلیغ
|
متوسط به بالا
|
باز
|
|
خدمات صدور صورتحساب
|
*صدور صورتحساب های حساس به موقعیت
|
پایین تا متوسط
|
باز/بسته
|
همانطور که در جدول قابل مشاهده است کاربرد M-Business در محیط های خارجی (باز) بسیار بیشتر از محیط های داخلی (بسته) است
۴- کاربردهای گوناگون تجارت سیار:
|
طبقه
|
کاربرد
|
مثال
|
|
تاجر با مصرف کننده (B٢C)
|
اطلاعات
|
*بانک اطلاعات شهری
*هدایت مسیر از طریق موبایل
|
|
تاجر با مصرف کننده (B٢C)
|
ارتباطات
|
*تبلیغات از طریق موبایل
*خدمات دارای فوریت (Emergency)
|
|
تاجر با مصرف کننده (B٢C)
|
سرگرمی
|
*بازیهای موبایل
*استفاده از صوت و تصویر در موبایل
|
|
تاجر با مصرف کننده (B٢C)
|
معاملات
|
*خرده فروشی از طریق موبایل
*پرداخت از طریق موبایل
|
|
تاجر با تاجر (B٢B)
|
مدیریت زنجیره موجودی بطور سیار
|
*ردیابی کالا
*تکمیل مداوم موجودی انبار
|
|
تاجر با تاجر (B٢B)
|
مدیریت ارتباط با مشتری بطور سیار
|
*ایجاد حراج از طریق موبایل
*پشتیبانی مشتری از طریق موبایل
|
|
تاجر با تاجر (B٢B)
|
کاربرد نیروی کار بطور سیار
|
*همکاری و تشریک مساعی از طریق موبایل
|
۵ - ابزارهای تجارت سیار: تجارت سیار به معنای استفاده از دستگاه های سیار همچون تلفن همراه یا PDA های بیسیم برای انجام معاملات تجاری است.با وجود ۱.۵ میلیارد استفاده کننده تلفن همراه در جهان و ۱۴۰ میلیون استفاده کننده در ایالات متحده تجارت سیار به جنبه ای مهم از تجارت الکترونیک بدل شده است.با تجارت سیار طبیعت دستگاه های سیار از ابزارهای فقط ارتباطی به ابزارهای تراکنشی تغییر یافته است.تجارت سیار پیش از این کاربرد های مهمی در صنایعی چون مدیریت مالی ، خدمات مسافرتی و سرگرمی پیدا کرده است.تجارت سیار با قابلیت خود در تسهیل تعامل میان شرکت ها و مصرف کنندگان ، ایجاد فروشگاههای مجازی سیار و ارائه کالا و خدمات مناسب مصرف کنندگان بر طبق عادت خرید آنها بصورت بلادرنگ ، مورد استفاده صنایع بیشتری نیز قرار خواهد گرفت.در شکل شماره ۱ نمونه ای از PDA ها را می بینید.
شکل شماره ۱
۶- نسل های ارتباطی شبکه های بی سیم: موفقیت تجارت سیار به قابلیت های سیستم های ارتباطی بی سیم بستگی دارد، که این قابلیتها روز به روز در حال افزایش است. در حالت کلی برای فناوری های ارتباطی سیار چهار نسل متفاوت را قائلند که در ذیل به مرور آنها می پردازیم.
- ۱G : این فناوری که اولین نسل فناوری های بی سیم است، مبتنی بر فن آوری های آنالوگ بوده و از آن در فاصله سالهای ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۲ بهره برداری می شد و بیشتر جهت انتقال صوت از آن استفاده می شده است .
- ۲G : نسل دوم از تکنولوژی های دیجیتال بی سیم است که همکنون نیز در بسیاری از کشورها نظیر کشورمان از آن استفاده می شود. ۲G مبتنی بر فناوری امواج رادیویی دیجیتال است و اساسا فعالیت ها در آن به صورت متنی است. به سیستم مورد استفاده این نسل اصطلاحا شبکه های GSM یا شبکه جهانی سیار می گویند.
- ۲.۵G : یک فناوری واسطه، مبتنی بر GPRS [۳]و EDGE [۴] (نرخ توسعه یافته دیتا برای سنجش جهانی) که قابلیت انتقال تصاویر گرافیکی محدود را فراهم آورده است.
- ۳G : نسل سوم فناوری های دیجیتال بی سیم که استفاده های چند رسانه ای از ابزار سیار را از قبیل انتقال و پخش فیلم های کوتاه فراهم می آورد. این نسل در سال ۲۰۰۱ در ژاپن،در سال ۲۰۰۲ در اروپا و در سال ۲۰۰۳ در آمریکا به کار گرفته شد.
- ۴G : انتظار می رود که این فناوری نسل چهارم باشد و بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ میلادی، بشر این فناوری را که امکان نمایش چند رسانه ای با سرعت بیشتر را فراهم می کند بکار گیرد. پروژه های آزمایشی این فن آوری از سال ۲۰۰۳ در ژاپن آغاز شده است.
۷-مزیت تجارت بی سیم :
۱)مزیت استفاده از گوشی تلفن همراه
۱-۱) همه جایی ubiguity)( : همه جایی آشکارترین مزیت گوشی های همراه است یک تلفن همراه ( البته از نوع پیشرفته آن ) می تواند علاوه بر رفع نیاز استفاده کننده به اطلاعات به لحظه (Real –tim ) امکان ارتباط و تماس را مستقل از حل و موقعیت او در هرجایی برآورده سازد.(Durlacher ,۲۰۰۰ )
۲-۱) قابل دسترس بودن(Reachabelity) :افراد بسیاری هستند که به دلیل شغلی یا خصوصی تمایل دارند که در هرکجا و در هر زمانی که در دسترس باشند . در صورتی که شخص یک تلفن همراه داشته باشد این امکان برای او فراهم خواهد بود. ضمن آنکه فرد می تواند در دسترس بودنش را به افراد یا زمانی به خصوص محدود نماید .
۳-۱) بانک اطلاعات متحرک(Mobile storage device):تلفن های همراه به عنوان ابزار ذخیره سازی اطلاعات ،همیشه در دسترس هستند و به کارگیری اطلاعات ذخیره شده از طریق آن ها نیز راحت تر می باشد .
(kuramitsu and sakamura ۲۰۰۱ )
۲) مزیت حاصل از کاربردهای (Applications) تجارت سیار ۱-۲) جایابی (localization): پیشرفتهای تکنولوژیکی ، ویژگی جدیدی برای تجارت سیار به ارمغان آورده است که طی آن ارزش بیشتری نسبت به گذشته برای مشتریان خلق کرده است.
۲-۲) امنیت( Security) : تکنولوژی های امنیتی در تجارت بی سیم قبلاً در قالب تکنولوژی SLL ظهرو کرده است اما کارتهای هوشمند داخل ترمینال های سیار، امکان تایید و اثبات مالک را فراهم می کند و در نتیجه سطحی بالاتر از امنیت را نسبت به آنچه که در حال حاضر در محیط های اینترنتی کابلی وجود دارد ، پدید آورده است.
۳-۲) ارتباط سریع (Instant Connectivity) : تجارت بی سیم ، سریع ترین روش برای دسترسی به اینترنت از طریق ابزارهای جدید بی سیم و تکنولوژی های مرتبط خواهد بود.
۴-۲) خدمات سفارشی (Personalization) :ظهور تکنولوژی های جدید امکان معامله خدمات سفارشی را از طریق تلفه های همراه فراهم کرده است .
۳) مزیت استفاده از اینترنت از طریق تلفن همراه
اغلب مزیتهای گفته شده در بالا ، در قالب کاربردهایی که بر روی تلفن های همراه مشتریان و یا مزاکز ارائه دهنده سرویس نصب می شود توسطآن ها درک می گردد و از آنجا که مشتریان ، مستقیماً با این کاربردها سروکار خواهند داشت نقش بسیار مهمی در درک مزیت های تجارت بی سیم توسط مشتریان خواهند داشت .کاربردها و خدماتی که در حوزه تجارت بی سیم مطرحند ،چه آنها که دوران آزمایشی خود را پشت سر می گذرانند در سه دسته کاربردهای ارتباطی ، کاربردهای فردی ، و کاربردهای حوزه کسب وکار قابل بررسی هستند.
۱-۳) کاربـــردهای ارتبـــاطی (applications communications):
دو کاربرد پست الکترونیکی e-mail و sms از جمله پر استفاده ترین کاربردها در اروپا بوده است .تعداد دیگری از این دسته که یا توسعه یافته اند و یا مراحل آزمایشی خود را طی می کنند عبارتند از :
Mobile instant messaging (MIM) ، chat .
کاربردهای ارتباطی به دو دیل بسیار مورد توجه قرار دارند : اولاً مردم با آنها آشنا هستند و اغلب با این کارردها از طریق اینترنت کابلی کار کرده اند. ثانیاً آنها غالباً به این کاربردها ، برای حفظ ارتباط خود با دوستان و سازمان هایشان در هر کجا و هر زمان نیاز دارند.
۲-۳) کــاربـردهــای فــردی (consumer M-commerce Application)
قسمت اعظم کاربردهای تجارت بی سیم در این حوزه توسعه داده شده اند. از جمله آنها به موارد ذیل می توان اشاره کرد :خدمات مالی ، بانکداری بی سیم ،کارگزاری بی سیم،قبض های پرداخت بی سیم،پرداخت حقوق،خرید بی سیم، مدیریت اطلاعات پویای بی سیم ،اطلاع رسانی بی سیم،ارسال وظایف ،مدیریت ارتباط با مشتری بی سیم.
۸- روش هاي پرداخت پول به صورت بي سيم
يكي از دلايل موفقيت تجارت بي سيم، قابليت پرداخت پول از طريق اين فناوري است .پرداخت پول با ابزارهاي بي سيم (M-Payment) ضرورتا بايستي امن و معتبر باشد .تنوع ابزارهاي بي سيم و فقدان ارتباط متقابل در اين نوع پرداخت ها و عدم توسعه شركت هاي پرداخت بي سيم، در حال حاضر عمده ترين دلايل عدم توسعه تجارت بي سيم محسوب مي شود.
در همين راستا شركتهاي بزرگ و معتبر GMCIG و MeT براي وضع قوانين و استانداردها و بالا بردن قابليت هاي ارتباطي ابزارهاي بي سيم اعم از PDA و تلفن هاي همراه شديدا مشغول فعاليت هستند .در حال حاضر micropayment يا پرداخت مبالغ كمتر از ۱۰ دلار از طريق PDA و تلفن هاي همراه، در تجارت الكترونيك مرسوم شده است.
اين محدوديتها باعث شده است كه بانكها به سمتMVNO (Mobile Virtual Network Operators) تغيير گرايش بدهند
كيف پول بي سيم (M-Wallet) نظير E-Wallet يكي از متداول ترين نرم افزارهاي خريد و فروش بي سيم محسوب مي شود .به دليل محدوديت تعداد حروف قابل ورود در ابزارهاي PDA و تلفنهاي همراه، كيفهاي پول بي سيم بايستي قابليت ورود اطلاعات گسترد ه اي را با انتخابهاي انحصاري و تك كليك داشته باشند .خريد و فروش تك كليكي (OneClick Shopping) از اهداف اساسي شركت هاي توليدكننده كيف پول بي سيم است. علاوه بر آن، به عنوان مثال شركت Qpass نرم افزار Talkwallet را براي تشخيص صداي
صاحب دستگاه عرضه كرده است .
۹- درآمدهای حاصل از تجارت سیار در اروپا :
با توجه به مطالب گفته شده حال باید ببینیم بر کشورهایی که از این فناوری با چنین مزیت هایی استفاده کرده اند در سالهای اخیر چه گذشته است.
بسیاری از کشورها از جمله ژاپن و کشورهای اروپایی سرمایه گذاری هنگفتی در این زمینه انجام داده اند و حتی چشم انداز ۱۰ سال آینده خود را بر این اساس بنا کرده اند.
در بیانیه های آنها تجارت بی سیم به عنوان آغازگر حرکت به سوی عصر دیجیتالی نگریسته شده است که تا سال ۲۰۲۰ محقق خواهد شد.با بررسی بازار تجارت بی سیم در اروپا که به عنوان نمونه ای موفق مطرح شده است و با بررسی درآمد تجارت بی سیم در اروپا در سال ۱۹۹۸ در حدود ۳۲۳ میلیون یورو و در سال ۲۰۰۱ در حدود ۷ میلیارد یورو و در سال ۲۰۰۷ حدود ۱۲ میلیارد دلار رسیده است.
به گزارش اقتصادی ایران(econews.ir)، پیش بینی می شود تا قبل از پایان سال ۲۰۱۰ حداقل ۱۲ شبکه گستردهLTE در نقاط مختلف جهان راه اندازی شود که طیف گسترده ای از خدمات بی سیم و تلفن همراه از این طریق در دسترس خواهد بود.
سرعت بالای این شبکه ها دسترسی به سرویس های ارزش افزوده را نیز متحول خواهد کرد. .
در میان اپراتورهای مختلف در جهان اپراتورهای ژاپن، چین، اروپای غربی و آمریکا در زمینه استفاده از فناوری یاد شده پیشتاز هستند و به عنوان مثالChina Mobile و China Telecom تا سال ۲۰۱۲ به استفاده از این استاندارد روی خواهند آورد.
در حال حاضر ۶۴ اپراتور تلفن همراه در جهان از این فناوری استفاده می کنند و بر اساس بررسی هایInfonetics موج جدید روی آوردن به استفاده از این استاندارد در سال ۲۰۱۲ آغاز خواهد شد.
تعداد مشترکان این سرویس تا سال ۲۰۱۴ از مرز ۱۵۳ میلیون نفر خواهد گذشت .
۱۰- نتیجه گیری :
M-Business ياتجارت سيار، همان تجارت الكترونيك از طريق فناورى بى سيم است و در واقع جديدترين نوع تجارت الكترونيك محسوب مى شود.گر چه اين تجارت در مراحل آغازين خود است ولى تا به حال رشد فزاينده اى داشته است. اين تجارت باعث خواهد شد كه كاربران به اطلا عات حساس تجارى و نيز توانمندى هاى ارتباطى در هر مكان و هر زمان، دست يابند. فناوريهاى تشخيص موقعيت مكانى (GIS) امروزه به عنوان راهبرد توسعه فروش و مديريت ارتباط مصرف كننده (CRM) و تجارت شركت با مشترى (B۲C) و شركت با نماينده فروش (B۲E) مورد استفاده قرار مى گيرند.كمك هاى اضطرارى نيز از جمله كاربردهاى فناورى بى سيم است.
با توجه به نقش تعیین کننده ای که پدیده هایی همچون تجارت الکترونیک و تجارت سیار می توانند در ارکان مختلف زندگی اجتماعی همچون اقتصاد، فرهنگ، تجارت، سیاست و .... ایفا کنند، بنابراین باید با شناخت مزایا و موانع توسعه تجارت سیار و همچنین کاربردهای آن در حوزه های مختلف پرداخته شود .
۱۱- منابع :
۱- کتاب گرایشات آتی در تجارت الکترونیک ،نویسنده یان تیان ،کنستا استوارت ، ترجمه سعید رستگار
۲- مقاله احسان رسولی نژاد ، عنوان مقاله: شهر الکترونیکی و تجارت سیار،تاریخ ۰۷/۱۲/۸۶
۳- روزنامه دنياي اقتصادشماره ۲۰۱۳
